طی روز‌های اخیر بازار و صنعت خودروی کشور از موضوعی رنج می‌برد که به نظر می‌رسد در بسیاری از اقتصاد‌های پشرفته، دیگر این گونه موضوعات در ذهن فعالان اقتصادی و همچنین تصمیم گیرندگان دولتی جایی ندارد. از قضای روزگار در این گونه کشور‌ها صنعت خودرو، یکی از پیشرو‌ترین صنایع محسوب می‌شود و سهم و ارزش بالایی در تولید ناخالص داخلی و اقتصاد ملی آن کشور‌ها دارد. یکی از این بحث‌ها، دیوارهای تعرفه‌ای و نظام قیمت گذاری دستوری است. نظام‌هایی که باز هم از قضای روزگار در کشور ما آزموده شده‌اند اما نتیجه مطلوب حاصل نشده است. در نهایت اینکه ما حصل این رفتار‌های اقتصادی، هزینه‌ای بوده که از جیب مردم پرداخته شده است. در واقع باید بار دیگر سخنان وزیر محترم صنعت در مراسم آغاز تولید دو محصول جدید ایران‌خودر‌و را بازخوانی کرد. جایی که وزیر محترم به شدت بر لزوم حرکت به سمت خصوصی سازی واقعی تاکید داشت. امابه نظر می‌رسد برای رسیدن به اهداف مدنظر فاقد زیر ساخت‌های لازم هستیم. اصولا در غالب کشور‌های دنیا، دو یا سه تولید کننده داخلی در کنار چند تولید کننده خارجی عرضه بازار را در اختیار دارند، اما در هیچ یک از آن‌ها تعیین قیمت خودرو مساله اصلی دولت وآن‌ها نیست.

ورود خودرو‌ساز‌های بیشتر نیز در ماهیت بازار خودرو تغییری ایجاد نمی‌کند، اگرچه به‌طور طبیعی انتظار می‌رود با افزایش بنگاه‌های حاضر در بازار، رقابت افزایش یابد. اما این‌جا لزوم بنگاه‌های تولید کننده خودرو مد نظر نیست. چون همان‌طور که بازار می‌تواند حتی با وجود تنها یک بنگاه نتیجه‌ای همانند بازار رقابتی داشته باشد، می‌تواند با وجود تعداد کثیری از بنگاه‌ها نتیجه‌ای جز نتیجه بازار انحصاری به بار نیاورد. از سوی دیگر، خودرو یک محصول نهایی است و در تولید آن قطعات متعددی به کار گرفته می‌شود که قیمت و کیفیت آن‌ها در انتها برقیمت و کیفیت خودرو تاثیر مستقیم دارد و عملکرد هربازاری از قطعات خودرو در تعیین قیمت خودرو موثر است. آیا تا به حال این بازار‌ها دیده شده‌اند یا تنها به همان محصول نهایی توجه شده است؟ گذشته از این مسائل آنچه اکنون به‌نظر می‌رسد، حرکت در خلاف جهت مسیری است که در انتهای آن خودروسازی کشور می‌تواند نام و جایگاهی برای خود دست‌و‌پا کند. در واقع در حال حاضر علاوه‌بر اینکه با گرانی خود اعم از داخلی و خارجی مواجه شده‌ایم، آرام آرام در حال دور شدن از اهداف سند چشم‌انداز به خصوص در بخش صادرات نیز هستیم.

به بیان ساده‌تر حمایت دولت از صنعت خودرو با انتخاب برخی الگو‌های نادرست نظیر دیوار حمایت‌های تعرفه‌ای و همچنین مشکلاتی مانند تیراژ پایین تولید، قیمت تمام شده بالا و ضعف کیفی، آفت‌های رقابتی شدن خودروسازی کشور است که موجب شده با گذشت بیش از ۵ دهه از آغاز فعالیت صنعت خودرو‌ایران، هنوز هم خودروسازان ایرانی حرف چندانی برای گفتن دربازار‌های هدف صادراتی نداشته باشند. با این شرایط تا زمانی که دولت در صنعت خودرو دخالت می‌کند، رقابت‌پذیری هیچ معنا و مفهومی نخواهد داشت.

علی طجوزی – روزنامه‌نگار